Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki — 6. Sınıf Konu Özeti
6. sınıf Sosyal Bilgiler Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki konusunun konu özeti. Ders kitabındaki bütün alt başlıklar — tanımlar, sınıflandırmalar, tablolar ve örnek olaylar — atlanmadan aktarıldı. Aşağıdaki metnin tamamını okuyabilir, dilerseniz PDF olarak indirip yazdırabilirsiniz.
1Doğal ve Beşerî Çevre El Ele
Çevremizde gördüğümüz her şey iki gruba ayrılır. İklim, yer şekilleri, su kaynakları ve bitki örtüsü gibi doğal çevre ögeleri insan eliyle oluşmamıştır. Nüfus, göç, yerleşim alanları ve ekonomik faaliyetler gibi beşerî çevre ögelerini ise insanlar oluşturur.
Ülkemizin sahip olduğu doğal çevre özellikleri, beşerî çevrenin oluşmasında ve gelişmesinde oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Kısacası doğa insanı etkiler, insan da yaptıklarıyla doğayı etkiler.
- İklim ve hava olayları
- Yer şekilleri (dağ, ova, plato)
- Su kaynakları (deniz, göl, akarsu)
- Doğal bitki örtüsü
- Nüfus ve nüfus yoğunluğu
- Göç
- Yerleşim alanları
- Ekonomik faaliyetler (tarım, sanayi, ticaret, turizm)
Bir yerin doğal çevre özellikleri, orada hangi işlerin yapılacağını belirler:
İklim koşulları uygun ve deniz kıyısındaki bir yere turizm amaçlı otel yapılabilir.
Otelde çalışacak insanlara ihtiyaç duyulması ve müşterilerin beslenme, barınma, giyim veya ulaşım ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla birçok ekonomik faaliyet ortaya çıkar.
Sonuç: Bu ihtiyaçların karşılanması, otelin bulunduğu yerleşim alanında ekonomik faaliyetlerin artmasını sağlayabilir.
2Hava Olayları, Hava Durumu ve İklim
Doğal çevrenin en önemli ögelerinden biri iklimdir. Ama önce birbirine çok benzeyen üç kavramı ayırt etmeliyiz:
3Türkiye’nin İklimini Etkileyen Faktörler
Ülkemiz genel olarak Akdeniz iklimi bölgesindedir. Fakat bazı faktörler Akdeniz ikliminin iç kısımlara ulaşmasını engellemektedir. Bu nedenle ülkemizde farklı iklim tipleri görülür.
- Üç tarafının denizlerle çevrili olması
- Dağların kıyıya uzanış doğrultusu
- Yükseltinin batıdan doğuya doğru artması
- Yer şekillerinin çeşitliliği
4Türkiye’de Görülen İklim Tipleri
| İklim | En Fazla Yağış | Doğal Bitki Örtüsü |
|---|---|---|
| Akdeniz | Kış | Kızılçam · tahrip edilen yerlerde maki |
| Karadeniz | Sonbahar | Kıyıda geniş yapraklı nemli orman · yükseklerde iğne yapraklı orman |
| Karasal | İlkbahar ve kış | Alçak kısımlarda bozkır · yüksek kesimlerde kuru orman |
5Yer Şekilleri · Dağlar
Türkiye fiziki haritasında da görüldüğü gibi ülkemizde yer şekillerinin çeşitliliği oldukça fazladır. Ülkemizde çok sayıda dağ, göl, ova, nehir gibi doğal çevre unsuru bulunmaktadır.
Ülkemizde en fazla görülen yer şekilleri dağlardır. Dağların yoğun olduğu yerlerde yükselti fazladır ve arazi yapısı da engebelidir. Bu özellik insanların yaptığı işleri doğrudan etkiler.
- Dağlık alanlarda tarım faaliyetleri daha az yapılır.
- Yol yapımı daha zor ve maliyetli olduğundan ulaşım ağı bazı yerlerde sınırlı kalabilir.
- Kış mevsiminde yoğun kar yağışları, yolların ulaşıma kapanmasına neden olabilir.
- Bu nedenlere bağlı olarak sanayi ve ticaret gibi ekonomik faaliyetlerin gelişimi güçleşir.
6Ovalar · Verimli Düzlükler
Ülkemizin iç ve kıyı kesimlerinde ovalar bulunmaktadır. Bu yer şekilleri, genellikle engebeli alanların az olduğu düzlük bölgelerdir.
- Gediz Ovası
- Menderes Ovası
- Bafra Ovası
- Çarşamba Ovası
- Çukurova
- Silifke Ovası
- Konya Ovası
- Harran Ovası
- Malazgirt Ovası
7Platolar
Platoların en geniş yer kapladığı alan İç Anadolu’dur. Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok ve Uzunyayla bu bölgedeki başlıca platolardır. Ülkemizin doğusunda platoların yükseltisi fazladır.
| Plato | Doğal Özelliği ve Beşerî Etkisi |
|---|---|
| Erzurum ve Kars platoları | Yaz yağışları ile yeşeren çayırlardan dolayı büyükbaş hayvancılık gelişmiştir. |
| Şanlıurfa ve Gaziantep platoları | Yükseltisi az olan düzlük alanlara sahiptir. Yol yapım masrafları dağlık bölgelere göre daha az olduğundan ulaşım kolaylaşmıştır. Buna bağlı olarak sanayi, ticaret ve hizmet gibi ekonomik faaliyetler de yoğundur. |
8Su Kaynakları ve Denizler
Üç tarafı denizlerle çevrili olan ülkemiz göller ve akarsular gibi su kaynaklarına da sahiptir. Ülkemizin en büyük gölü Van Gölü’dür. Kuş Gölü, Abant, Yedigöller ve Tuz Gölü gibi göllerimizden turistik amaçlarla da yararlanılmaktadır.
- Su kaynaklarında enerji üretimi yapılır.
- Su kaynakları ulaşım için kullanılır.
- Su kenarlarında spor faaliyetleri yapılır.
- Tarım arazileri için sulama sağlanır.
9Dağların Uzanışı ve Kıyılarımız
Ülkemizde dağlar genelde doğu-batı yönünde uzanır. Güneyde Toros Dağları, kuzeyde Küre, Canik ve Doğu Karadeniz dağlarının denize paralel uzanması ve yüksek olmaları, deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasını engellemiştir.
| Karadeniz ve Akdeniz Kıyıları | Ege Denizi Kıyıları |
|---|---|
| Dağlar kıyıya paralel uzanır. | Dağlar genelde denize dik uzanır. |
| Girinti, çıkıntı, koy ve körfez azdır. | Koy ve körfezler oldukça fazladır. |
| Nemli hava iç kesimlere ulaşamaz. | Nemli hava kıyılardan iç kesimlere doğru geçebilir. |
10Beşerî Çevre · Nüfus
Sınırları belirlenmiş bir alanda, belirli bir zamanda yaşayan insan sayısına nüfus denir. Türkiye’nin nüfus haritasını incelediğimizde ülke genelinde nüfusun eşit bir şekilde dağılmadığını görürüz.
Anadolu’nun iç kesimlerinde genellikle nüfusun daha az, kıyılara yakın yerlerde ise nüfusun daha fazla olması dikkat çekmektedir. Bunun sebebi, kıyıların iklim ve yer şekilleri bakımından yaşamaya daha uygun olmasıdır.
| Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi · 2025 | Sonuç |
|---|---|
| Türkiye nüfusu | 31 Aralık 2025 itibarıyla bir önceki yıla göre 427 bin 224 kişi artarak 86 milyon 92 bin 168 kişi oldu. |
| Kadın – erkek | Erkek nüfus 43 milyon 59 bin 434, kadın nüfus 43 milyon 32 bin 734 kişi. Toplam nüfusun %50,02’si erkek, %49,98’i kadındır. |
| En kalabalık iller | İstanbul 15 milyon 754 bin 53 kişi (nüfusun %18,3’ü) · Ankara 5 milyon 910 bin 320 · İzmir 4 milyon 504 bin 185 · Bursa 3 milyon 263 bin 11 · Antalya 2 milyon 777 bin 677 |
| En az nüfuslu iller | Bayburt 82 bin 836 · Tunceli 85 bin 83 · Ardahan 90 bin 392 · Gümüşhane 138 bin 807 · Kilis 157 bin 363 |
11Nüfus Yoğunluğu ve Nüfusun Dağılışı
Kilometrekareye düşen kişi sayısına nüfus yoğunluğu denir. Nüfus yoğunluğu Türkiye genelinde 112 kişidir.
- En yüksek il: İstanbul — 2 bin 943 kişi
- İstanbul’u Kocaeli ve Yalova takip eder.
- En düşük il: Tunceli — 11 kişi
- Tunceli’yi Ardahan, Erzincan ve Gümüşhane izler.
Yer şekillerinin nüfus dağılışı üzerindeki etkisine dair ülkemizdeki en dikkat çekici örneklerden biri Doğu Karadeniz’dir.
Buradaki dağlar kıyıya paralel uzanır ve arazi yapısı çok engebelidir. Bu durum yerleşim alanlarını sınırlı hâle getirir.
Dağların kıyıya yakın ve genelde dik olması, Karadeniz sahilinde nüfusun kıyı boyunca yoğunlaşmasına neden olmaktadır.
Kırsal yerleşimlerde engebeli yeryüzü şekilleri ve mirasla parçalanan araziler dağınık bir yerleşime sebep olur. Yol, su, elektrik, kanalizasyon gibi teknik altyapı hizmetlerinin her konuta götürülmesi maliyetin artmasına neden olur.
Neden? Çünkü yer şekilleri, insanların nereye ve nasıl yerleşeceğini doğrudan belirler.
12Göç
Ekonomik, toplumsal, siyasal, dinî, kültürel gibi nedenlerle bireyler veya toplulukların bir yerleşim yerinden başka bir yerleşim yerine taşınmasına göç denir. Türkiye’de göçlerin başlıca sebepleri; sosyal ve siyasi olaylar, doğa olayları ve ekonomik koşullardır. Bu göçlerin bir kısmı ülke içinde, bir kısmı ise ülkeler arasında gerçekleşir.
İnsanlar; daha iyi eğitim ve sağlık hizmeti almak, iş bulmak gibi nedenlerle göç eder. Bu durum kırsal kesimlerde nüfusun azalmasına, kentlerde ise nüfusun artmasına yol açar. Bununla birlikte kentlerin yoğunluğundan ve kalabalığından uzaklaşmak isteyen bazı kişiler de kırsal bölgelere göç etmektedir.
| Göç Etme Nedeni (İller Arası, 2024) | Oran |
|---|---|
| Hane / aile fertlerinden birine bağımlı göç | %21,6 |
| Daha iyi konut ve yaşam koşulları | %19,1 |
| Eğitim | %17,9 |
| Tayin / iş değişikliği | %10,5 |
| İşe başlama / iş bulma | %8,2 |
| Medeni durum değişikliği / ailevi nedenler | %5,3 |
| Aile yanına / memlekete geri dönme | %4,6 |
| Ev alma | %3,3 |
Konya’da yapılan Bozkır Barajı’nın suları altında kalacak olan Dedemli Mahallesi sakinleri, Meram ilçesinde yapılan yeni yaşam alanına taşınmaya hazırlanıyor.
Barajın yapımı, mahallede yaşayan iki bine yakın kişi için yer değişikliğini beraberinde getiriyor. Yeni evlerini teslim alan bazı mahalle sakinleri, göç planlarını yapmaya başladı.
Neden? İnsanın doğal çevrede yaptığı bir değişiklik (baraj), beşerî çevreyi yani insanların yaşadığı yeri doğrudan değiştirebilir.
13Toplu ve Dağınık Yerleşme
Geçmişten günümüze kadar yerleşme yerinin seçiminde ve yerleşmelerin gelişiminde doğal ve beşerî faktörler etkili olmuştur. Ülkemizin her yerinde doğal çevre koşulları aynı değildir. Yerleşim yerleri, evlerin dağılımına ve genel görünümüne göre toplu ya da dağınık olarak adlandırılır.
14İnsan Doğal Çevreyi Nasıl Etkiliyor?
Doğal çevre insanı etkilediği gibi insan da doğal çevreyi etkiler. İnsanlar ihtiyaçları için doğayı değiştirir; bu değişiklikler bazen yaşamı kolaylaştırır, bazen de doğaya zarar verir.
Ordu-Giresun Havalimanı, Türkiye ve Avrupa’da deniz üzerine inşa edilen ilk uluslararası sivil havalimanıdır.
Proje kapsamında havalimanının tüm altyapı ve üstyapı unsurları için yaklaşık 9 ton ağırlığında taşlarla denize dolgu yapılmış ve bu havalimanı inşa edilmiştir.
Kapsamlı bir mühendislik çalışmasıyla hayata geçirilen havalimanı, turizm ve iş dünyası açısından bölgeye çok büyük katkılar sağlamış; 6 yılda yaklaşık 5 milyon kişi faydalanmıştır.
Neden burada? Doğu Karadeniz’de arazi engebeli ve düz alan azdır. İnsan, doğal çevrenin sınırlarını mühendislikle aşarak beşerî çevreyi geliştirmiştir.
- “Salda Gölü’nde kıyı kenar çizgisi içerisinde yapılaşmaya müsaade edilmeyecek · Kıyı kesimlerinde 12 konut ve otel projesi durduruldu”
- “Temizlenen Eber Gölü hayat buldu”
- “Millî Ağaçlandırma Günü’nde binlerce fidan toprakla buluşturuldu”
- “Dicle Nehri ve Havzası, arıtma tesisleriyle kirlilikten korunuyor”
- “Yurt genelinde ‘Orman Benim’ kampanyası düzenlendi”
15Hızlı Tekrar
- Hava olayları: Rüzgâr, yağmur, sis, kar.
- Hava durumu: Dar alan + kısa süre | İklim: Geniş alan + uzun yıllar.
- 3 iklim: Akdeniz, Karadeniz, karasal.
- En fazla yağış: Akdeniz’de kış, Karadeniz’de sonbahar.
- Bitki örtüsü: Maki–kızılçam, orman, bozkır.
- Dağlar: Tarımı, ulaşımı ve sanayiyi zorlaştırır.
- Ovalar: Verimli toprak + sulama = tarım.
- Platolar: Erzurum-Kars’ta hayvancılık, Şanlıurfa-Gaziantep’te sanayi ve ticaret.
- Nüfus: Kıyılarda fazla, iç kesimlerde az. Türkiye 86 milyon 92 bin 168 kişi.
- Nüfus yoğunluğu: Türkiye 112 kişi; en yüksek İstanbul, en düşük Tunceli.
- Göç: Bir yerleşim yerinden başkasına taşınmak.
- Yerleşme: Kurak-düz yerde toplu, yağışlı-engebeli yerde dağınık.
Aynı konunun görsel anlatımlı, renkli sürümü için: Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki — Renkli Konu Özeti
Aynı konudaki diğer dokümanlar 6.2.2 Doğal ve Beşerî Özellikler Arasındaki İlişki
Dosyadan önizleme
PDF · 9 sayfa
İlk sayfalardan
6<>.<> <>S<>I<>N<>I<>F<> <>S<>O<>S<>Y<>A<>L<> <>B<>İ<>L<>G<>İ<>L<>E<>R S<>B<>.<>6<>.<>2<>.<>2<> <>—<> <>D<>O<>Ğ<>A<>L<> <>V<>E<> <>B<>E<>Ş<>E<>R<>Î<> <>Ç<>E<>V<>R<>E<> <>Ö<>Z<>E<>L<>L<>İ<>K<>L<>E<>R<>İ<> <>A<>R<>A<>S<>I<>N<>D<>A<>K<>İ İ<>L<>İ<>Ş<>K<>İ Ünite 2: Evimiz Dünya · Konu Özeti · Sosyal Bilgiler Dünyası Öğrenme çıktısı: Doğal ve beşerî çevre özellikleri arasındaki ilişkiyi açıklar. Bu özet; iklim, yer şekilleri, su kaynakları ve bitki örtüsü gibi doğal çevre ögelerini; nüfus, göç, yerleşme ve ekonomik faaliyetler gibi beşerî çevre ögelerini kapsar. Ayrıca bu iki çevrenin birbirini nasıl etkilediğini örneklerle gösterir.
Ö<>N<>E<>M<>L<>İ<> <>K<>A<>V<>R<>A<>M<>L<>A<>RDoğal çevre·Beşerî çevre·Hava olayları·Hava durumu·İklim·Bitki örtüsü·Yer şekilleri·Ova·Plato·Nüfus·Nüfus yoğunluğu·Göç·Toplu yerleşme·Dağınık yerleşme·İklim göçmeni 1 D<>O<>Ğ<>A<>L<> <>V<>E<> <>B<>E<>Ş<>E<>R<>Î<> <>Ç<>E<>V<>R<>E<> <>E<>L<> <>E<>L<>E Çevremizde gördüğümüz her şey iki gruba ayrılır. İklim, yer şekilleri, su kaynakları ve bitki örtüsü gibi doğal çevre ögeleri insan eliyle oluşmamıştır. Nüfus, göç, yerleşim alanları ve ekonomik faaliyetler gibi beşerî çevre ögelerini ise insanlar oluşturur.
Ülkemizin sahip olduğu doğal çevre özellikleri, beşerî çevrenin oluşmasında ve gelişmesinde oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Kısacası doğa insanı etkiler, insan da yaptıklarıyla doğayı etkiler.
D<>O<>Ğ<>A<>L<> <>Ç<>E<>V<>R<>E<> <>Ö<>Z<>E<>L<>L<>İ<>K<>L<>E<>R<>İB<>E<>Ş<>E<>R<>Î<> <>Ç<>E<>V<>R<>E<> <>Ö<>Z<>E<>L<>L<>İ<>K<>L<>E<>R<>İ H<>E<>R<> <>Y<>E<>R<> <>Y<>A<>Ş<>A<>M<>A<>Y<>A<> <>E<>L<>V<>E<>R<>İ<>Ş<>L<>İ<> <>D<>E<>Ğ<>İ<>L<>:Çöller; su kaynaklarının K<>I<>S<>I<>T<>L<>I<>L<>I<>Ğ<>I, A<>Ş<>I<>R<>I<> <>S<>I<>C<>A<>K<>L<>I<>K<>L<>A<>R ve T<>O<>P<>R<>A<>Ğ<>I<>N V<>E<>R<>İ<>M<>S<>İ<>Z<>L<>İ<>Ğ<>İ gibi sebeplerle yaşamaya elverişli değildir.
Ö<>Ğ<>R<>E<>N<>M<>E
Ç<>I<>K<>T<>I<>S<>I
6.2.2
İklim ve hava olayları
Yer şekilleri (dağ, ova, plato)
Su kaynakları (deniz, göl, akarsu)
Doğal bitki örtüsü
Nüfus ve nüfus yoğunluğu
Göç
Yerleşim alanları
Ekonomik faaliyetler (tarım, sanayi, ticaret, turizm) Ö<>R<>N<>E<>K<> <>O<>L<>A<>Y<> <>·<> <>D<>E<>N<>İ<>Z<> <>K<>I<>Y<>I<>S<>I<>N<>A<> <>K<>U<>R<>U<>L<>A<>N<> <>O<>T<>E<>L Bir yerin doğal çevre özellikleri, orada hangi işlerin yapılacağını belirler:
İklim koşulları uygun ve deniz kıyısındaki bir yere turizm amaçlı otel yapılabilir.
Otelde çalışacak insanlara ihtiyaç duyulması ve müşterilerin beslenme, barınma, giyim veya ulaşım ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla birçok ekonomik faaliyet ortaya çıkar.
Bu bölüm dosyanın ilk sayfalarından alınmıştır. Tamamı için dosyayı önizleyin ya da indirin.
Bir yanıt yazın
Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.