İlimizin Göreceli Konumu — 5. Sınıf Konu Özeti
5. sınıf Sosyal Bilgiler İlimizin Göreceli Konumu konusunun konu özeti. Ders kitabındaki bütün alt başlıklar — tanımlar, sınıflandırmalar, tablolar ve örnek olaylar — atlanmadan aktarıldı. Aşağıdaki metnin tamamını okuyabilir, dilerseniz PDF olarak indirip yazdırabilirsiniz.
1Şehir Bulmaca Oyunu
Konuya bir oyunla başlıyoruz. Öğretmenimiz sınıfa “şehir bulmaca” oyununu getirir. Bu oyunu babalarımız da eskiden oynarmış. Oyunda amaç, sorular sorarak gizli şehri bulmak ve o şehri haritada göstermektir.
Öğretmenimiz oyunun kurallarını sırayla anlatır:
“Ben bir şehir belirleyeceğim ama bu şehri size söylemeyeceğim.”
“Siz, şehri bulmak için bana sorular sorup aldığınız cevaplarla şehri bulmaya ve haritada göstermeye çalışacaksınız.”
“Şehri haritada ilk gösteren oyunu kazanır.”
Peki sen? Üç soru hakkın olsa hangi soruları sorardın? Şehri bulmak için yön isimlerini kullanman gerekir.
- Oyunda kullanılan haritanın çeşidi nedir?
- Kullanılan haritanın özellikleri nelerdir?
- Şehrin konumunu belirlerken hangi yön isimlerini kullanırsın?
2Göreceli Konum Nedir?
Göreceli konum; bir yerin diğer yerlere göre konumunu ifade eder. Bunun için ana ve ara yönleri kullanabiliriz. Yani bir yeri anlatırken “şurada” demeyiz; onun kuzeyinde, güneyinde, yanında ya da karşısında ne olduğunu söyleriz.
Günlük hayatımızda farkında olmadan göreceli konumu kullanırız. Adres soran birine adres ile ilgili yön, mesafe ve çevresindeki önemli binaları söyleyerek yardımcı olabiliriz.
3Günlük Hayatta Göreceli Konum
Göreceli konumu her gün kullanırız. Aşağıdaki üç örnek, kitapta anlatılan kullanım şekilleridir:
4Göreceli Konum Değişebilir
Göreceli konum herkes için aynı olmak zorunda değildir. Çünkü göreceli konum, insanların o konuma ilişkin algılarına ve deneyimlerine dayanır.
- Kişiden kişiye değişir: Bir yerin göreceli konumunu tanımlamak kişiden kişiye değişebilir. Biri “okulun karşısı” der, bir başkası “parkın yanı” diyebilir.
- Zamanla farklılaşır: Çevredeki ortam değiştikçe veya yeni yerler geliştikçe göreceli konum zamanla farklılaşabilir.
5Bir İlin Göreceli Konumunu Ne Oluşturur?
Bir ilin komşu illere, yeryüzü şekillerine, su kaynaklarına, tarihî mekânlarına ve doğal güzelliklerine bağlı olarak ortaya çıkan kendine has özelliklerinin tümü, o ilin göreceli konumunu oluşturur.
6“Ben Hangi İlim?” Bulmacası
Kitapta dört ilimiz kendini tanıtır ama adını söylemez. Verilen ipuçlarından ilin hangisi olduğunu tahmin ederiz. Her ipucu aslında o ilin göreceli konum özelliğidir.
| İl Kendini Tanıtıyor | Kullanılan Özellik |
|---|---|
| “Adana’nın batısında, Antalya’nın doğusundayım. Sertavul Geçidi ile Orta Anadolu’ya bağlanırım. Akdenizliyim, severim güneşi. Uzun sahil şeridimde kurulu seralarım. Limanım ile dünya ticaretine açılırım.” | Komşu iller, yönler, geçit, deniz kıyısı, tarım, liman |
| “Konya’dan sonra yüz ölçümü en büyük il benim. Tam sekiz komşum var. İki bin metreden yüksektir dağlarım. Ülkemin en büyük nehri topraklarımda doğar. Divriği Ulu Camii ile yükselirim. Bir yanda kongrem var, cumhuriyete erişirim.” | Yüz ölçümü, komşu sayısı, dağ, nehir, tarihî mekân |
| “Bir ayağım Orta Karadeniz, diğeri Doğu Karadeniz. Çevremde Samsun, Giresun, Sivas ve Tokat… Canik ve Giresun Dağları çevreler beni. Çambaşı ve Perşembe en meşhur yaylalarım. Vona Koyu, Karadeniz kıyısında doğal limanım.” | Bölge, komşu iller, dağlar, yaylalar, koy |
| “Yükseltisi en fazla illerden biriyim. Adımı efsanelere konu olan dağımdan almışım. Fırat Nehri’nin en önemli koludur Murat Nehri’m. Güneyimde Van Gölü. Doğuda Gürbulak Sınır Kapısı ile İran… Erzurum en geniş komşumdur benim.” | Yükselti, dağ, nehir, göl, sınır kapısı, komşu il |
7İlimizi Haritada Bulalım
Kitapta Türkiye Mülkî İdare Bölümleri Dilsiz Haritası verilir. Dilsiz harita, üzerinde isimlerin yazmadığı haritadır. Bu haritada yaşadığımız ili bulup boyarız.
- Ülke sınırı
- İl sınırı
- Göl ve baraj gölü
- Akarsu
- Ölçek (0–400 km)
- Yaşadığımız ili bulup boyuyoruz.
- Kara sınırı olan komşu illeri belirliyoruz.
- Komşu illerin adlarını haritaya yazıyoruz.
8İlimiz Hakkında Neleri Araştırırız?
Bugüne kadar öğrendiklerimizi ve dijital kaynakları kullanarak yaşadığımız il ile ilgili dört başlıkta bilgi toplarız:
- Ulaşım yolları
- Yer altı ve yer üstü kaynakları
- Doğal güzellikler
- Tarihî mekânlar
9Fiziki Haritadan Neler Öğreniriz?
Kitapta ayrıca Türkiye Fiziki Haritası verilir. Fiziki harita, yeryüzü şekillerini gösteren haritadır. Bu haritadan yararlanarak ilimizin yeryüzü şekillerini ve su kaynaklarını yazarız.
| Haritada Arayacağımız | Bize Ne Anlatır? |
|---|---|
| Yeryüzü şekilleri | İlin dağları, ovaları, platoları ve geçitleri |
| Su kaynakları | İlden geçen akarsular, göller ve baraj gölleri |
| Yükseklik kademeleri | Renkler yükseltiyi metre olarak gösterir |
| Yollar | Otoyol ile 1., 2. ve 3. derece yollar |
10İki İl Örneği: Edirne ve Nevşehir
Kitapta iki ilimizin göreceli konumu tarif edilir. Bizden istenen şey, bu tariflerde hangi özelliklerden faydalanıldığını bulmaktır.
11Örnek İl: Kars
Kitapta Kars ili örnek olarak incelenir. Bunun için iki ayrı harita verilir. Her harita bize farklı bir bilgi sunar; ikisini birlikte kullanınca Kars’ın göreceli konumunu yazabiliriz.
- İl sınırlarını gösterir.
- Komşu illeri ve ülke sınırını buluruz.
- Göl, baraj gölü ve akarsular işaretlidir.
- Dağları, ovaları ve yükseltiyi gösterir.
- Akarsu, göl ve baraj göllerini gösterir.
- Yolları ve yerleşim yerlerini gösterir.
12Etkinlik: Yaşadığım İlin Göreceli Konumu
Kitaptaki uygulama etkinliğinin adı “Yaşadığım İlin Göreceli Konumu”dur. Amacı, yaşadığın ilin göreceli konumunu açıklayabilmektir. Geliştirdiği beceri mekânsal düşünmedir. Süresi 2 ders saati, malzemeleri karton, kalem ve makastır.
Etkinlikte ilimiz hakkında topladığımız bilgilerle dört adet bilgi kartı hazırlarız:
- Bilgi Kartı 1: Komşu illere göre göreceli konumu
- Bilgi Kartı 2: Su kaynaklarına göre göreceli konumu
- Bilgi Kartı 3: Yeryüzü şekillerine göre göreceli konumu
- Bilgi Kartı 4: Tarihî mekânlar ve doğal güzelliklere göre göreceli konumu
13Değerlendirme: Dört İstasyon
Konunun sonunda sınıfta dört grup ve dört istasyon oluştururuz: öykü, şiir, slogan ve resim istasyonu. Her istasyonda beyaz bir fon kartonu bulunur. Yaşadığımız ilin göreceli konumunu bu dört yolla örnekler vererek anlatırız.
- Bir istasyonda beş dakika çalışılır, sonra saat yönünde ilerlenir.
- Yeni gelinen istasyonda yarım kalan çalışmaya devam edilir.
- Dördüncü istasyonda sürenin sonuna kadar çalışma tamamlanır.
- Çalışmalar sınıf tahtasına asılır ve sonuçlar sınıfça tartışılır.
- Belirlenen göreceli konum özelliklerinin ilimize ne gibi etkileri olduğu tartışılıp tabloya yazılır.
- Anlatımlar gözlem formu veya kontrol listesi ile değerlendirilir.
14Hızlı Tekrar
- Göreceli konum: Bir yerin diğer yerlere göre konumu.
- Nasıl anlatılır? Ana ve ara yönlerle.
- Değişir mi? Kişiden kişiye ve zamanla değişebilir.
- İlin konumunu oluşturanlar: Komşu il, yeryüzü şekli, su kaynağı, tarihî mekân, doğal güzellik.
- Mülkî idare haritası: İl sınırlarını ve komşu illeri gösterir.
- Fiziki harita: Dağ, ova, akarsu ve yükseltiyi gösterir.
- Dilsiz harita: Üzerinde isim yazmayan harita.
- Edirne: Sınır kapıları ve ulaşım yollarıyla anlatılır.
- Nevşehir: Peribacaları ve yer altı şehirleriyle anlatılır.
- Beceri: Mekânsal düşünme.
Aynı konunun görsel anlatımlı, renkli sürümü için: İlimizin Göreceli Konumu — Renkli Konu Özeti
Aynı konudaki diğer dokümanlar 5.2.1 İlimizin Göreceli Konumu
Dosyadan önizleme
PDF · 6 sayfa
İlk sayfalardan
5<>.<> <>S<>I<>N<>I<>F<> <>S<>O<>S<>Y<>A<>L<> <>B<>İ<>L<>G<>İ<>L<>E<>R S<>B<>.<>5<>.<>2<>.<>1<> <>—<> <>İ<>L<>İ<>M<>İ<>Z<>İ<>N<> <>G<>Ö<>R<>E<>C<>E<>L<>İ<> <>K<>O<>N<>U<>M<>U Ünite 2: Evimiz Dünya · Konu Özeti · Sosyal Bilgiler Dünyası Öğrenme çıktısı: Bu bölümün öğrenme çıktısı, yaşadığın ilin göreceli konumunu açıklayabilmektir. Özet; göreceli konum kavramını, günlük hayattaki örneklerini, bir ilin göreceli konumunu oluşturan özellikleri, harita çalışmalarını ve kitaptaki Edirne, Nevşehir ile Kars örneklerini kapsar.
Ö<>N<>E<>M<>L<>İ<> <>K<>A<>V<>R<>A<>M<>L<>A<>RGöreceli konum·Ana yönler·Ara yönler·Yön oku·Komşu il·Yeryüzü şekilleri·Su kaynakları·Tarihî mekân·Doğal güzellik·Mülkî idare haritası·Fiziki harita·Dilsiz harita·Sınır kapısı·Mekânsal düşünme 1 Ş<>E<>H<>İ<>R<> <>B<>U<>L<>M<>A<>C<>A<> <>O<>Y<>U<>N<>U Konuya bir oyunla başlıyoruz. Öğretmenimiz sınıfa “şehir bulmaca” oyununu getirir. Bu oyunu babalarımız da eskiden oynarmış. Oyunda amaç, sorular sorarak gizli şehri bulmak ve o şehri haritada göstermektir.
2 G<>Ö<>R<>E<>C<>E<>L<>İ<> <>K<>O<>N<>U<>M<> <>N<>E<>D<>İ<>R<>?
Göreceli konum; bir yerin diğer yerlere göre konumunu ifade eder. Bunun için ana ve ara yönleri kullanabiliriz. Yani bir yeri anlatırken “şurada” demeyiz; onun kuzeyinde, güneyinde, yanında ya da karşısında ne olduğunu söyleriz.
Günlük hayatımızda farkında olmadan göreceli konumu kullanırız. Adres soran birine adres ile ilgili yön, mesafe ve çevresindeki önemli binaları söyleyerek yardımcı olabiliriz.
K<>İ<>T<>A<>P<>T<>A<>N<> <>Ö<>R<>N<>E<>K<>: Bir arkadaşımızla buluşmak için “V<>A<>L<>İ<>L<>İ<>K<> <>B<>İ<>N<>A<>S<>I<> <>K<>A<>R<>Ş<>I<>S<>I<>N<>D<>A<>,<> <>M<>İ<>L<>L<>E<>T<> <>P<>A<>R<>K<>I<>’<>N<>I<>N<> <>Y<>A<>N<>I<>N<>D<>A<>K<>İ H<>A<>L<>K<> <>K<>Ü<>T<>Ü<>P<>H<>A<>N<>E<>S<>İ<>N<>D<>E seni bekliyor olacağım.” dediğimizde bulunduğumuz yerin G<>Ö<>R<>E<>C<>E<>L<>İ<> <>K<>O<>N<>U<>M<>U<>N<>U ifade etmiş oluruz.
Ö<>Ğ<>R<>E<>N<>M<>E
Ç<>I<>K<>T<>I<>S<>I
5.2.1
Ö<>R<>N<>E<>K<> <>O<>L<>A<>Y<> <>·<> <>Ş<>E<>H<>İ<>R<> <>B<>U<>L<>M<>A<>C<>A<> <>O<>Y<>U<>N<>U Öğretmenimiz oyunun kurallarını sırayla anlatır:
“Ben bir şehir belirleyeceğim ama bu şehri size söylemeyeceğim.”
“Siz, şehri bulmak için bana sorular sorup aldığınız cevaplarla şehri bulmaya ve haritada göstermeye çalışacaksınız.”
“Şehri haritada ilk gösteren oyunu kazanır.”
Peki sen? Üç soru hakkın olsa hangi soruları sorardın? Şehri bulmak için yön isimlerini kullanman gerekir.
Oyunda kullanılan haritanın çeşidi nedir?
Kullanılan haritanın özellikleri nelerdir?
Bu bölüm dosyanın ilk sayfalarından alınmıştır. Tamamı için dosyayı önizleyin ya da indirin.
Bir yanıt yazın
Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.