Ortak Kültürel Mirasımız — 5. Sınıf Konu Özeti
5. sınıf Sosyal Bilgiler Ortak Kültürel Mirasımız konusunun konu özeti. Ders kitabındaki bütün alt başlıklar — tanımlar, sınıflandırmalar, tablolar ve örnek olaylar — atlanmadan aktarıldı. Aşağıdaki metnin tamamını okuyabilir, dilerseniz PDF olarak indirip yazdırabilirsiniz.
1Ortak Miras Nedir?
Aile büyüklerimizin bize bıraktığı değerli eşyalar vardır. Aynı şekilde toplumların da geçmişten miras aldığı ve geleceğe bırakmak istediği eserler vardır. Bu eserler toplumlar için ortak miras özelliği taşır.
Kaya ailesi yemekten sonra sohbet ediyordu. Alp, sosyal bilgiler dersinde ortak miras ögelerinden bahsedildiğini ve ülkemizin bu yönden ne kadar zengin olduğunu öğrendiğini anlattı. Bunun üzerine annesi diğer odaya gitti ve elinde bir madalya ile döndü:
“Çocuklar, elimde gördüğünüz dedemin istiklal madalyası. Bu madalya ailemizin ortak mirasıdır. Bu madalyayı dedeme Millî Mücadele’ye katıldığı için vermişler.”
“Madalya bana babamdan kaldı. Ben de ona gözüm gibi bakıyorum ve onu size ailemizin en kıymetli hazinesi olarak miras bırakacağım.”
Neden ortak miras? Çünkü geçmişten gelir, aile için çok değerlidir ve gelecek kuşaklara aktarılır. Toplumların ortak mirası da tıpkı böyledir.
2Tarihî Varlıklar
Tarihî varlıklar; geçmiş uygarlıklardan günümüze kadar ulaşan varlıklardır. Din, bilim, düşünce, sanat, edebiyat ve mimari gibi alanlarda ortaya konmuştur.
Tarihî varlıkların en önemli özelliği şudur: doğal varlıkların aksine insanlar tarafından yapılmışlardır. Tarihî varlıklar ikiye ayrılır: tarihî mekânlar ve tarihî eserler. Bu ikisi genellikle bir arada bulunsa da özellikleri bakımından birbirinden ayırt edilebilir.
3Tarihî Mekân ve Tarihî Eser
Kendini dene: Aşağıdaki örnekleri yukarıdaki tanımlara göre tarihî mekân mı yoksa tarihî eser mi diye ayırmayı dene.
- Efes Antik Kenti
- Pazırık halısı
- Süleymaniye Camii
- Çanakkale Şehitliği
- İshak Paşa Sarayı
- Selçuklu parası
- Çatalhöyük yerleşim yeri
- Sümela Manastırı
4UNESCO ve Dünya Mirası Listesi
UNESCO [Yunesko], Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu’dur. Dünya genelinde farklı kültürlere ait birçok kültürel miras ögesi belirler. Bu ögeleri insanlığın ortak mirası olarak görür ve korunmaları için çalışmalar yürütür.
UNESCO, korunması gereken kültürel miras ögelerini Dünya Mirası Listesi’nde yayımlar. Bu listeyi hazırlar ve belirli aralıklarla günceller. Önümüzdeki yıllarda listeye yeni ögelerin eklenmesi beklenmektedir.
UNESCO kültürel mirası ikiye ayırır: somut olan ve somut olmayan kültürel miras.
5UNESCO Listesine Alınma Ölçütleri
Bir öge Dünya Mirası Listesi’ne kolayca girmez. UNESCO’nun belirlediği ölçütlerden bazıları şunlardır:
- İnsanlık tarihinde önemli bir aşamayı gösteren bir öge olmalıdır.
- Yaşayan ya da ortadan yok olmuş bir kültürel geleneğe veya medeniyete tanıklık üstlenmelidir.
- Mimarlık, teknoloji, anıtsal sanatlar ya da şehir planlama alanındaki gelişmeler ile ilgili insani değerler arasında önemli bir alışverişi sergilemelidir.
- Evrensel öneme sahip olaylar, yaşayan gelenekler, fikirler, inançlar, sanatsal ve edebî eserler ile doğrudan ya da somut biçimde ilgili olmalıdır.
- Kitleleri etkileme gücü olan, farklı bir doğal güzelliğe ve estetik öneme sahip alanları içermelidir.
6Dünyadan Ortak Miras Örnekleri
7Ülkemizden Somut Kültürel Miras Örnekleri
UNESCO’nun Somut Kültürel Miras Listesi ve Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nde Türkiye’den birçok öge bulunmaktadır. UNESCO, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının girişimleriyle ülkemizden 21 somut ve 30 somut olmayan ögeyi belirleyip koruma altına almıştır. Önümüzdeki yıllarda bu sayının artması beklenmektedir.
| Öge | Özellikleri |
|---|---|
| Nemrut Dağı Adıyaman · Kahta | Kommagene Krallığı’nın kutsal alanı olarak nitelendirilir. Yüksekliği 10 m’yi bulan büyüleyici heykelleri ve metrelerce uzunlukta kitabeleri vardır. Görkemli bir anıt mezar ile mezar odasının üzerinde kırma taşlardan oluşan bir tümülüs bulunur. Heykellerin yapımında gelişmiş bir teknoloji kullanılmıştır; taş bloklardan bazılarının tahmini ağırlığı 9 tona ulaşır. |
| Göreme Millî Parkı ve Kapadokya’nın Kayalık Alanları | Nevşehir, Ürgüp ve Avanos’taki peri bacalarını; Karain, Karlık, Yeşilöz, Kaymaklı, Derinkuyu ve Soğanlı yer altı şehirlerini kapsar. Göreme Vadisi tamamen erozyonla yontulmuştur. Vadi çevresinde Bizans sanatının örneklerini taşıyan, kayaya oyulmuş kutsal alanlar bulunur. |
| Pamukkale Travertenleri ve Hierapolis Denizli | Çaldağı’nın eteklerinden gelen ve yoğun kalsiyum içeren suların oluşturduğu görkemli beyaz kayaç yapısıdır. Suları kalp rahatsızlıkları, romatizma, sindirim, solunum, dolaşım ve deri rahatsızlıklarına iyi gelir. Aynı bölgedeki Hierapolis arkeolojik kenti; metal ve taş işlemeciliği ile dokuma kumaşlarıyla ünlüydü ve Büyük Konstantin Dönemi’nde Frigya bölgesinin başkentliğini yapmıştır. |
| Karain Mağarası Antalya | Türkiye’nin en büyük doğal mağaralarındandır. Günümüzden 500 bin yıl önce yaşamış; avcı ve toplayıcı olan, basit el aletleri üreten insanın ilk atalarına ait izler burada keşfedilmiştir. Oluşumları yüz binlerce yıl alan sarkıt ve dikitleri vardır. Bugün Anadolu’da görülmeyen gergedan, fil, su aygırı gibi hayvan kalıntıları bulunmuştur. |
8Ülkemizden Somut Olmayan Kültürel Miras Örnekleri
Somut olmayan kültürel miras elle tutulmaz; yaşatılarak kuşaktan kuşağa aktarılır. Ülkemizden iki güzel örnek şunlardır:
- Kimliğin, misafirperverliğin ve sosyal etkileşimin sembolüdür.
- Azerbaycan ve Türkiye’de önemli bir kültürel faaliyettir.
- İki ülkede de siyah çay hasat edilir ve tüketilir; birkaç çeşit demleme tekniği vardır.
- Cam, porselen ya da gümüşten yapılmış armut biçimli fincanlarda taze demlenmiş ve sıcak servis edilir.
- Yanında tatlı, şeker, limon dilimi, reçel ve kuru meyve ikram edilir.
- UNESCO Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınmıştır.
- Yürütülen çalışmalarla ölü diller arasına girmesi önlenmiştir.
- Halk Eğitimi Merkezi kurslarıyla yediden yetmişe öğrenenlerin sayısı arttı.
- Çeşitli etkinliklerle tanıtımı yapıldı; Türkiye’nin dünya genelindeki tanınırlığına katkı sağladı.
9Ortak Mirası Korumak Herkesin Görevi
Bu amaçla UNESCO, Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunmasına Dair Sözleşme’yi 1972’de yayımlamıştır. Türkiye bu sözleşmeyi 16 Mart 1983’te imzalamıştır.
10Mirası Kimler Koruyor?
UNESCO, Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ögelerin bakım ve onarımı için bir bütçe oluşturur ve bu ögeleri takibe alır. Ülkemizdeki kültürel miras ögelerinin korunmasında ise T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı iki genel müdürlük sorumludur. Bunların yanı sıra valilikler, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları da bazı görev ve sorumluluklara sahiptir.
11Koruma Çalışmalarından Örnekler
Dünyanın farklı yerlerinde ve ülkemizde kültürel miras ögelerinin korunması, bakımı ve onarımı için çalışmalar yürütülür. İşte bazıları:
Ahşap direkli camiler: UNESCO tarihinde ilk defa bir seri adaylık olarak Osmanlı ve Selçuklu eseri beş ahşap direkli camimiz listeye girdi (Görsel: Beyşehir Eşrefoğlu Camii). Ahşap oldukları için en büyük sorun nem ve böceklenmedir. Bilim komisyonunun tavsiye kararlarıyla hangi adımın ne zaman atılacağı planlanır.
Islık dili: Korunması, yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması için sürdürülen çalışmalarla ölü diller arasına girmesi önlendi.
Kırşehir Cacabey Medresesi: Türkiye Selçuklu Devleti zamanında gözlemevi olarak kurulan, bugün cami olarak hizmet veren sekiz yüz yıllık yapıdaki yıpranmalar nedeniyle kapsamlı bir restorasyon başlatıldı.
Notre Dame Katedrali · Paris: Çıkan yangında büyük hasar gördü. 2010’da oluşturulan üç boyutlu dijital kopyası sayesinde bire bir restore edilebilecek. UNESCO, onarım için destek vereceğini açıkladı.
Ortak nokta: Her örnekte miras önce tanınıyor, sonra korunuyor ve gelecek nesillere aktarılıyor.
12Miras Alanlarında Nasıl Davranmalıyız?
Kültürel miras alanlarını yalnızca o şehrin insanları değil; başka illerden ve başka ülkelerden gelen ziyaretçiler de gezer. Bu yüzden orada nasıl davrandığımız çok önemlidir.
- Miras alanlarını ziyaret edip tanımak
- Eserlere ve alanlara zarar vermemek
- Gördüğümüz zararı yetkililere bildirmek
- Çevremizdeki miras ögelerini başkalarına tanıtmak
- Duvarlara yazı yazmak, çizmek
- Eserlere dokunmak, parça koparmak
- Alanlara çöp atmak
- Uyarı levhalarını ve kuralları görmezden gelmek
13Hızlı Tekrar
- Ortak miras: Toplumların geçmişten alıp geleceğe bıraktığı eserler.
- Tarihî varlık: İnsanların yaptığı, geçmişten gelen varlıklar.
- Tarihî mekân: Kalıntı ve izlerin bulunduğu alanlar.
- Tarihî eser: Geçmişe ışık tutan yapı ve eserler.
- UNESCO: Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu.
- Türkiye UNESCO’ya: 20 Mayıs 1946’da katıldı.
- 1972 Sözleşmesi: Türkiye 16 Mart 1983’te imzaladı.
- Ülkemizden: 21 somut, 30 somut olmayan öge korunuyor.
- Somut: Nemrut Dağı, Kapadokya | Somut olmayan: Çay kültürü, ıslık dili.
- Koruyan kurumlar: Vakıflar GM ile Kültür Varlıkları ve Müzeler GM.
Aynı konunun görsel anlatımlı, renkli sürümü için: Ortak Kültürel Mirasımız — Renkli Konu Özeti
Aynı konudaki diğer dokümanlar 5.3.1 Ortak Kültürel Mirasımız
Dosyadan önizleme
PDF · 6 sayfa
İlk sayfalardan
5<>.<> <>S<>I<>N<>I<>F<> <>S<>O<>S<>Y<>A<>L<> <>B<>İ<>L<>G<>İ<>L<>E<>R S<>B<>.<>5<>.<>3<>.<>1<> <>—<> <>O<>R<>T<>A<>K<> <>K<>Ü<>L<>T<>Ü<>R<>E<>L<> <>M<>İ<>R<>A<>S<>I<>M<>I<>Z Ünite 3: Ortak Mirasımız · Konu Özeti · Sosyal Bilgiler Dünyası Öğrenme çıktısı: Bu bölümün öğrenme çıktısı, ortak kültürel miras ögelerini tanıyabilmek ve bu ögeleri korumanın önemini kavrayabilmektir. Özet; tarihî varlıkları, tarihî mekân ile tarihî eser ayrımını, UNESCO’yu ve Dünya Mirası Listesi’ni kapsar. Ayrıca dünyadan ve ülkemizden somut ile somut olmayan kültürel miras örneklerini, mirası koruyan kurumları ve bize düşen görevleri anlatır.
Ö<>N<>E<>M<>L<>İ<> <>K<>A<>V<>R<>A<>M<>L<>A<>ROrtak miras·Tarihî varlık·Doğal varlık·Tarihî mekân·Tarihî eser·Kültürel miras·Somut kültürel miras·Somut olmayan kültürel miras·UNESCO·Dünya Mirası Listesi·Restorasyon·Vakıflar Genel Müdürlüğü·Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü·Sivil toplum kuruluşu·Islık dili 1 O<>R<>T<>A<>K<> <>M<>İ<>R<>A<>S<> <>N<>E<>D<>İ<>R<>?
Aile büyüklerimizin bize bıraktığı değerli eşyalar vardır. Aynı şekilde toplumların da geçmişten miras aldığı ve geleceğe bırakmak istediği eserler vardır. Bu eserler toplumlar için ortak miras özelliği taşır.
A<>K<>L<>I<>N<>D<>A<> <>K<>A<>L<>S<>I<>N<>: Bir madalya bir aile için ne kadar değerliyse; tarihî eserler ve mekânlar da B<>Ü<>T<>Ü<>N<> <>T<>O<>P<>L<>U<>M için o kadar değerlidir. Ülkemiz ortak miras yönünden çok zengindir.
2 T<>A<>R<>İ<>H<>Î<> <>V<>A<>R<>L<>I<>K<>L<>A<>R Tarihî varlıklar; geçmiş uygarlıklardan günümüze kadar ulaşan varlıklardır. Din, bilim, düşünce, sanat, edebiyat ve mimari gibi alanlarda ortaya konmuştur.
Tarihî varlıkların en önemli özelliği şudur: doğal varlıkların aksine insanlar tarafından yapılmışlardır.
Tarihî varlıklar ikiye ayrılır: tarihî mekânlar ve tarihî eserler. Bu ikisi genellikle bir arada bulunsa da özellikleri bakımından birbirinden ayırt edilebilir.
K<>A<>R<>I<>Ş<>T<>I<>R<>M<>A<>:Doğal varlık kendiliğinden oluşur, insan yapımı değildir. T<>A<>R<>İ<>H<>Î<> <>V<>A<>R<>L<>I<>K ise insan eliyle ortaya konmuştur.
Ö<>Ğ<>R<>E<>N<>M<>E
Ç<>I<>K<>T<>I<>S<>I
5.3.1
Ö<>R<>N<>E<>K<> <>O<>L<>A<>Y<> <>·<> <>K<>A<>Y<>A<> <>A<>İ<>L<>E<>S<>İ<>N<>İ<>N<> <>M<>A<>D<>A<>L<>Y<>A<>S<>I Kaya ailesi yemekten sonra sohbet ediyordu. Alp, sosyal bilgiler dersinde ortak miras ögelerinden bahsedildiğini ve ülkemizin bu yönden ne kadar zengin olduğunu öğrendiğini anlattı. Bunun üzerine annesi…
Bu bölüm dosyanın ilk sayfalarından alınmıştır. Tamamı için dosyayı önizleyin ya da indirin.
Bir yanıt yazın
Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.